"ល្ខោនអាប៉េ" ទម្រង់​សិល្បៈ​បុរាណ​មួយ​របស់​ខ្មែរ​​ដែល​សល់​ត្រឹម​តែ​ឈ្មោះ​​

ដោយ៖ ចេន សុជាតា 05-05-2017 4:14 pm 4323

មាន​មនុស្ស​តិច​ណាស់​ដែល​ស្គាល់​ល្ខោនអាប៉េ ព្រោះ​ទម្រង់​សិល្បៈ​បុរាណ​មួយ​ប្រភេទ​នេះ ស្ទើរ​បាត់បង់​ទៅ​ហើយ ពោល​គឺ​នៅ​ត្រឹម​សល់​តែ​ឈ្មោះ​ប៉ុណ្ណោះ​។ សិល្បករ​បុរាណ​ខ្លះ ចាត់ទុកថា ល្ខោនអាប៉េ គឺជា​សែស្រឡាយ​នៃ​ល្ខោន​យី​កេ ដែល​ឈុត​ឆាក​សម្ដែង​ស្ដែង​នូវ​ភាព​ក្រ​មិច​ប្រមើមរបស់​តួអង្គ ឬ​យើង​អាច​ហៅថា តួ​ត្លុក​។ មកដល់​ពេល​ប​ច្ចុច​ប្បន្ន​នេះ​ក្ដី ក៏​គេ​ពុំ​សូវ​ឃើញ​មាន​ការសម្ដែង​ទម្រង់​សិល្បៈ​មួយ​ប្រភេទ​នេះដែរ​។ ដោយ ចេ​ន សុជាតា​៖

ស្ដាប់ជាសំឡេង៖

​អា​ប៉េ​គឺជា​ឈ្មោះ​ល្ខោន​ច្រៀង​រាំ​បែប​បុរាណ​មួយ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ប៉ុន្តែ​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃនេះ (២០០៣) សិល្បៈ​ប្រភេទ​នេះ​ស្ទើរ​សល់​តែ​ឈ្មោះ​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​អាក់ខាន​លែង​បាន​សម្តែង​តាំងពី​យូរយារ​ណាស់​មកហើយ​ផង និង​ម្យ៉ាងទៀត​កាល​ពី​ទម្រង់​សិល្បៈ​នេះ​នៅ​មាន​សកម្មភាព​សម្តែង​នៅឡើយ​នោះ ក៏​មិនសូវ​បាន​សម្តែង​ច្រើន​ប៉ុន្មាន​ផង​… គឺ​សម្តែង​តែ​ក្នុង​តំបន់ ខ្លះៗ​ប៉ុណ្ណោះ ជាហេតុ​បណ្តាលឱ្យ​មាន​អ្នក​ស្គាល់ ឬ​ចេះ​ចាំ​អំពី​ទម្រង់​សិល្បៈ​នេះ​តិច ។​

​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពេល​របប​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍ ប៉ុល ពត ដែល​បាន​រំលាយ​វប្បធម៌​ជាតិ​ជា​ផេះផង់​ធូលី ដួលរលំ​ទៅ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩​នោះ ក្នុង​បំណង​ធ្វើឱ្យ​រស់​ឡើង​វិញ​នូវ​គ្រប់​ទម្រង់​សិល្បៈ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​មួយ​ក្រុម​នៃ​នាយកដ្ឋាន​សិល្បៈ​របស់​ក្រសួង​ឃោសនាការ​វប្បធម៌ និង​ព័ត៌មាន បាន​សាកល្បង​ប្រមូល​គ្រូ និង​សិល្បករ ចាស់ៗ ដែល​សេសសល់​ពី​ការកាប់សម្លាប់ មក​ពិភាក្សា​គ្នា ដើម្បី​រំលឹក​ឡើងវិញ រួច​បង្ហាញ​ទម្រង់​សិល្បៈ​ទាំងនេះ ទៅតាម​ការចេះ​ចាំ​របស់ខ្លួន ។​

​ចំពោះ​ទម្រង់​សិល្បៈ​អា​ប៉េនេះ យើង​សង្កេតឃើញ​មានមតិ​ពីរ​ខុសគ្នា គឺ​បង្ហាញ​ទម្រង់​សិល្បៈ​ល្ខោន​ពីរបែប​ខុសគ្នា ប៉ុន្តែ​ទាមទារ​ឈ្មោះថា ជា​សិល្បៈ​អា​ប៉េ​ដូចគ្នា ៖

១-​តាម​មតិ​របស់​អ្នកគ្រូ ចាស់ៗ​ខាង​ព្រះបរមរាជវាំង មាន​អ្នកគ្រូ​ជា ខាន់ អ្នកគ្រូ​ឯម ឆាយ ជាដើម ដែល​សុទ្ធតែ​ជា​គ្រូ​របាំ​ក្បាច់បុរាណ​ដ៏ ចំណានៗ ហើយ​ដែល​ធ្លាប់​រស់ និង​សិក្សា​រៀនសូត្រ​របាំ​ព្រះរាជ​ទ្រព្យ​នេះ នៅក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំង​តាំងពី តូចៗ​មក​នោះ បាន​មានប្រសាសន៍ថាៈ​

-​អា​ប៉េ គឺជា​ខ្នែង​ដ៏​តូច​មួយ​របស់​របាំ​ព្រះ​រាជទ្រព្យ ដែល​គេ​និយម​ហៅ​ឈ្មោះថា អា​ប៉េ ឬ​យីកេ​សាសន៍ (​យីកេ​សម្តែង​រឿង​បរទេស​) ? ទម្រង់​ល្ខោន​នេះ ជា​ទម្រង់​ល្ខោន​ច្រៀង​រាំ និង​មាននិយាយ​ផង ដែល​អ្នក​សម្តែង​សុទ្ធតែ ស្រីៗ ដោយ​យក​ក្បាច់​របាំ​បុរាណ (​របាំ​ព្រះ​រាជទ្រព្យ​) ជា​បាត ប៉ុន្តែ​មិនមែន​ក្បាច់​នួន (​ទន់ភ្លន់​) ទេ តែ​ច្រើន​តែ​ឡក​ក្រមិចក្រមើម​… សម្តែង​រឿង​បរទេស ខ្លីៗ ដូច​ជា​រឿង​ចិន ចាម ជ្វា អារ៉ាប់ ឥណ្ឌា ភូមា​… ដែល​ជា​ទូទៅ គឺជា​រឿង​កំប្លុក​កំប្លែង ដើម្បី​កម្សាន្ត​សើច​លេង​សប្បាយ​ប៉ុណ្ណោះ​។ ឯ​បទ​ភ្លេង និង​ចម្រៀង​វិញ ក៏​ភាគច្រើន​មាន​ចង្វាក់​ញាប់​រន្ថើន ញាក់ៗ សម្រាប់​ជំរុញ​កាយវិការ​ឡក​ក្រមិចក្រមើម ព្រម​ដោយ​ពាក្យ​បន្ទរ​ចម្រុះ​ជាតិ​សាសន៍ ពោល​គឺ​មាន​ពាក្យ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ខ្លះ​ផង និង​ជា​ភាសាបរទេស​ខ្លះ​ចម្រុះ​គ្នា ។​

​របៀប​ដូច​បាន​ពោល​ខាងលើនេះ យើងខ្ញុំ​ជា​អ្នក​កត់ត្រា​ក៏​ធ្លាប់​បាន​ឃើញ​ខ្លះ​ដែរ កាលពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន​ពេល​ដែល​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល ឆ្នាំ​១៩៧០ បាន​ផ្ទុះឡើង ។ ដោយ​កាលណោះ ឃុន មាឃ (​ព្រះ​ម្នាង​ម្នាក់​នៃ​ហ្លួង​សុីសុវត្ថិ មុនី​វង្ស​) ដែល​ជា​គ្រូរបាំ​ធំ និង​ល្បីល្បាញ​បំផុត​ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំង​ក្រុង​ភ្នំពេញ​នេះ លោក​បាន​សម្តែង​បង្ហាញ ក្នុងឱកាស​នោះ ។​

​ឯ​ឧបករណ៍​តន្ត្រី​ជូន​សិល្បៈ​អា​ប៉េនេះ​វិញ ឃើញ​មាន​កូន​ស្គរ​យីកេ តូចៗ ជា​មេ​ចង្វាក់ មាន​រនាតឯក និង​ឧបករណ៍​តន្ត្រី ផ្សេងៗ​ទៀត​ខ្លះ​ផង​។ វង់​តន្ត្រី​ប្រភេទ​នេះ ឃើញ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​វង់​តន្ត្រី​មួយ​វង់​ដែល​យើង​ធ្លាប់​បាន​ឃើញ​នៅ​ខេត្ត​កេឡា​ន់​តាន់ ប្រទេស​ម៉ាឡេសុី ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៩ ។​

២-​តាម​មតិ​គ្រូ​ក្រៅ​វាំង មាន​អ្នកគ្រូ ម៉ែ ម៉ឺន ដែល​ជា​សិល្បការិនី​លើ​ឆាក​ដ៏​ល្បីល្បាញ និង​ជា​តារាភាពយន្ត​ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ផង បាន​ពោល​ថា អា​ប៉េ គឺជា​ប្រភេទ​ល្ខោន​នៅ​ជនបទ ជា​ទម្រង់​ល្ខោន​ច្រៀង​រាំ និង​និយាយ​ផង ដែល​អ្នក​សម្តែង សុទ្ធតែ​ប្រុស​ទាំង​អស់ សូម្បី​តែ​តួអង្គ​ស្រី ក៏​ត្រូវ​យក​សិល្បករ​មក​តែង​តួ​ជា​ស្រី​ផងដែរ ហើយ​សម្តែង​តែ​រឿង​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​កំប្លុក​កំប្លែង​សម្រាប់​បង្កើត​បរិយាកាស​សើច​លេង​សប្បាយ ។​

​ឯ​ឧបករណ៍​តន្ត្រី​វិញ ឃើញ​ដូច​តន្ត្រី​នៃ​វង់​សិល្បៈ​អា​យ៉ៃ មាន​ទ្រ ឃឹម ខ្លុយ ស្គរ​ដៃ ហើយ​មាន​ថែម​ទ្រអ៊ូ​ធំ​មួយ ធ្វើ​ពី​ប៉ោត​ប្រេងកាត​ថែមទៀត​ផង ។ ដើម្បី​បញ្ជាក់​ឱ្យឃើញ​ជាក់ស្តែង​តាម​មតិ​ទី​២​នេះ អ្នកគ្រូ​ម៉ែ ម៉ឺន បាន​ដំឡើង​រឿង​មួយ​ដោយ​យក​សិល្បករ​ផ្នែក​អា​យ៉ៃ នៃ​នាយកដ្ឋាន​សិល្បៈ​មក​សម្តែង​ជូន​ទស្សនិកជន​ក្នុង​រយៈកាល​នោះ​ផង ។ តាម​ការសង្កេត​របៀប​សម្តែង​នេះ ឃើញ​មាន​លក្ខណៈ​ដូចគ្នា​បេះបិទ​ទៅ​នឹង​ការសម្តែង​អា​យ៉ៃ​រឿង​ដែរ ។​
​សូមបញ្ជាក់​ថា នេះ​យើង​មិន​បាន​និយាយ​ដល់​មតិ​ទី​៣ ដែល​យក​ទម្រង់​សិល្បៈ​យីកេ​សុទ្ធសាធ ដោយ​គ្រាន់តែ​មាន​តួ​ត្លុក កាន់​ឧបករណ៍ «​ក្រា​ប់​» បន្ថែម​សម្រាប់​ឡក​… ហើយ​ប្រកាស​ថា អា​ប៉េ ដែរ​ផង​នោះទេ ។​

​និយាយ​ជា​រួម​មកដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ​ហើយ (​ឆ្នាំ​២០០៣) យើង​មិនទាន់​មាន​មតិស្រប​គ្នា​ថា តើ​អា​ប៉េគឺ​ជាទម្រង់​ណាមួយ ក្នុង​រូបភាព​ល្ខោន​ទាំងពីរ​ដូច​បាន​អធិប្បាយ​ខាងលើនេះ ? ហើយ​សិល្បៈ​អា​ប៉េនេះ​មានប្រភព​មកពីណា ? កើតមាន​នៅពេល​ណា ? នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​នេះ​ទេ ៕ (ប្រភពអត្ថបទដកស្រង់​ពី​សៀវភៅ​ទស្សនីយភាព​ខ្មែរ​)

ព័ត៌មានផ្សេងទៀត