ប្រវត្តិ​​នៃ​​ទី​ក្រុង​​ភ្នំពេញ​​

ដោយ៖ Vayofm Teams 22-03-2015 5:06 pm 3325

 រាជធានី​ភ្នំពេញ​ជា​ទីក្រុង​សំខាន់​ជាងគេ​ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន ។​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន​តែងតែ​ប្រាថ្នា​មក​ទស្សនា​ទីក្រុង​នេះ​យ៉ាងហោច​ណាស់​ឲ្យបាន​ម្តង​ក្នុង​មួយ​ជីវិត​ដែរ​ប៉ុន្តែ​ប្រវត្តិ​រឿង​ដែល​ទាក់ទង​និង​ព្រះ​រាជធានី​នេះ​និង​ការកសាង​ឡើង​នៅ​សម័យ​ណា ហើយ​នរណា​ជា​អ្នក​សាងសង់​នោះ​មិន​មាន​នរណា​បានដឹង​ពិតប្រាកដ​នៅឡើយ​ទេ ។​ដើម្បី​យល់​កាន់តែ​ច្បាស់​ពី ប្រវត្តិ​នៃ​ក្រុងភ្នំពេញ នេះ ជា​បន្ត​សូម​ស្តាប់​គួន សំបូរ​ពណ៌នា ដូចតទៅ​៖

 

​ដំបូង​ឡើយ​ភ្នំពេញ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ខេត្ត​កោះ​ឫស្សីកែវ​ដែល​មន្ត្រី​ត្រួត​ខេត្ត​នេះ​មាន​ងារ​ថា​ចៅពញា​រាជា​មេត្រី​ក្រោយមក​ក៏​មានឈ្មោះ​ថា​រាជធានី​ចតុមុខ​មានន័យថា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​មុខ​បួន​។ ឈ្មោះ​នេះ​ដែរ​យក​តាម​ការ​រត់​ប្រសព្វ​គ្នា​នៃ​ទន្លេ​៤ គឺ​មាន​ទន្លេមេគង្គ​លើ​ទន្លេមេគង្គ​ក្រោម ទន្លេបាសាក់​និង​ទន្លេសាប​។ ទន្លេ​ទាំង​៤​បាន​រត់​ប្រសព្វ​គ្នា​ត្រង់​កន្លែង​ដែល​ក្រុង​ចតុមុខ​បាន​តាំងនៅ ដូច្នេះ​ក៏​តាំង​ឈ្មោះ​ដូច្នេះ​ទៅ​ក្រុង​ចតុមុខ​។​

 

​ភ្នំពេញ​បាន​ក្លាយទៅជា​រាជធានី​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជា​លើកដំបូង ក្នុង​រជ្ជកាល​ស្តេច​ពញាយ៉ាត​ដែល​ជា​ស្តេច​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​នា​សម័យ​នោះ​។​ស្តេច​ពញាយ៉ាត​បាន​រើ​រាជធានី ពី​រាជធានី​អង្គរធំ​មក​ភ្នំពេញ បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​សៀម​វា​បាន​ក្តោប​យក រាជធានី​អង្គរធំ​។ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ក្រុងភ្នំពេញ​បាន​ក្លាយជា​កន្លែង​ឈរជើង​របស់​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ហើយ​និង​ព្រះបរមរាជវាំង​។​

 

​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ចាប់ផ្តើម​ស្ថាបនា​លើក​ដំបូង​បង្អស់​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៥ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បរម​រាជា ពញាយ៉ាត​គឺ​ព្រះ​ស្រី​សុរិយោ​ពណ៌‌​នៅពេល​ដែល​ទ្រង់​បោះបង់ចោល​ព្រះរាជវាំង​អង្គរ​មក​កសាង​ព្រះរាជវាំង​ថ្មី​នៅ​ទួល​បា​សាន​ក្នុង​ខេត្ត​ស្រី​ស​ឈរ ដែល​សព្វថ្ងៃ​ហៅថា ស្រុក​ស្រី​សន្ធរ ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់ចាម​។​ប៉ុន្ដែ​ដោយ​ទីទួល​បា​សាន​នោះ ក្នុង​រដូវភ្លៀង​មានទឹក​លិច​រាល់​ឆ្នាំ​ទ្រង់​បាន​សាង​ប្រាសាទ​ព្រះរាជវាំង​ហើយ​គង់​នៅ​បាន​តែ​មួយ​ឆ្នាំ​ក៏​ទ្រង់​ស្ដេច​យាង​មក​កសាង​ទីក្រុង​ថ្មី នៅ​ឆ្នេរទន្លេ​បួន​មុខ​គឺ​ក្រុង​ភ្នំពេញ​សព្វថ្ងៃនេះ នៅ​គស ១៤៣៤​។​
​ការស្ថាបនា​ព្រះរាជវាំង​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​មាន​ពីរ​លើក ៖

•​    ​លើក​ទី​១ នៅ​គ្រិស្ត​សតវត្ស​ទី​១៥ រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត​តែ​មិន​ស្ថិតស្ថេរ ។​
•​    ​លើក​ទី​២ នៅ​គ្រិស្ត​សត​វង្ស​ទី​១៩ រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ទើប​ស្ថិតស្ថេរ​។​

 

​បាន​ជា​ការស្ថាបនា​ព្រះរាជវាំង​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​មាន​២​លើក​ព្រោះ​ក្រោយ​ពី​ការស្ថាបនា​លើក​ទី​១ គឺ គស ១៤៣៤ ដល់ ១៤៩៧​នោះ​ព្រះរាជវាំង​បាន​ទៅ​ស្ថាបនា​នៅ​ស្រី​សន្ធរ​វិញ - ក្រោយ​ពី​ស្រី​សន្ធរ​ទៅ​ពោធិ៍សាត់ ទៅ​បរិបូណ៌ ទៅ​លង្វែក ទៅ​ឧត្តុង្គ​ហើយ​ក្រោយ​ពី​ឧត្តុង្គ​ព្រះរាជ​វាំងត្រឡប់​មក​ស្ថាបនានៅ​ក្រុងភ្នំពេញ​វិ​ញ​ជា​លើក​ទី​២ នៅ គ​.​ស​.១៨៦៥ ទើបបាន​ស្ថិតស្ថេរ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​។​
​ដំបូង​ឡើយ​មាន​ការកត់ត្រា បាន​និយាយថា​បាន​នៃ​ការកើតឡើង​រឿងនិទាន​នៃ​ការបង្កើត​ភ្នំពេញ និទាន​ពី​ស្ត្រី​អ្នកស្រុក​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ថា​ដូនពេញ​ដែល​រស់នៅ​ចតុមុខ​។ កំពុងតែ​ប្រមូល​អុស​តាម​ច្រាំងទន្លេ​ចតុមុខ​ដូនពេញ​បាន​គន់​មើលឃើញ​ដើម​គគីរ​នៅក្នុង​ទន្លេ ហើយ​បាន​ស្រង់​វាពី​ទឹក​។​នៅ​ខាង​ក្នុង​ដើម​គគីរ​នោះ គាត់​បាន​ឃើញ​រូប​ពុទ្ធបដិមា​បួន​អង្គ និង​ព្រះ​នរាយណ៍​មួយអង្គ (​ចំនួន​នេះ​ប្លែកៗ​គ្នា​តាម​ការនិទាន​ខុសៗ​គ្នា​។​

 

​ការរកឃើញ​នេះ​ត្រូវបាន​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ការ​ប្រសិទ្ធិ​ពរ​របស់​ទេព្ដា និង​ចំពោះ​អ្នក​ខ្លះ​ជា​សញ្ញា​ដែល​រាជធានី​ខ្មែរ​នឹង​ត្រូវ​មក​តាំង​នៅ​ភ្នំពេញ​នេះ​។​ដើម្បី​តម្កល់​វត្ថុ​សក្ដិ​សិទ្ធិ​ដែល​បាន​រកឃើញ​ដូនពេញ​បាន​លើក​កូនភ្នំ​តូច​មួយ​នៅ​លើ​ច្រាំងទន្លេ​ខាងលិច​នៃ​ទន្លេសាប និង​បាន​អភិសេក​ជាមួយ​ទី​សក្ការៈបូជា​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា​វត្ត​ភ្នំ​នៅ​ចុង​ខាងជើង​ភាគ​កណ្ដាល​នៃ​ភ្នំពេញ​។​ភ្នំ​ដូនពេញ បាន​យកឈ្មោះ​តាម​អ្នក​កសាង​វា​ឡើង និង​បរិវេណ​ជុំវិញ​នោះ​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ហើយ​ក្រោយមក​ទៀត​នៅត្រឹមតែ ភ្នំពេញ​។​

 

​ភ្នំពេញ​ដំបូង​ឡើយ​បាន​ក្លាយជា​រាជធានី​នៃ​កម្ពុជា​បន្ទាប់​ពី​ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​អធិ​រាជាណាចក្រ​ខ្មែរ​បាន​រើ​រាជធានី​ពី​អង្គរធំ​មក​ទួល​បា​សាន រួច​ហើយ​មក​ភ្នំពេញ​ដោយសារ​តែ​រាជធានី​នៅ​អង្គរ​ឧស្សាហ៍​ទទួល​ការគំរាមកំហែង​ពី​ពួក​សៀម​អស់​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​កាល​ពី​ដំបូងៗ​។

 

​ភ្នំពេញ​នៅ​តែ​ជា​រាជធានី​អស់​រយៈពេល ៧៣ ឆ្នាំ​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៤៣២ ដល់ ១៥០៥​។​វា​ត្រូវ​បាន​គេបោះបង់​ចោល​អស់​រយៈពេល ៣៦០ ឆ្នាំ​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៥០៥ ដល់​១៨៦៥​ដោយសារ​តែ​ស្ដេច​បន្តបន្ទាប់​ព្រោះតែ​ជម្លោះ​ផ្ទៃក្នុង​រវាង​ពួក​ស្ដេច​ដណ្ដើម​រាជ្យ​គ្នា​ទៅវិញទៅមក​។​ព្រះមហាក្សត្រ​ក្រោយៗ​មក​ទៀត​បាន​រើ​រាជធានី​ជាច្រើនលើក និង​បាន​បង្កើត​រាជធានី​នៅ​ទីតាំង​ផ្សេងៗ នៅ​ទួល​បា​សាន (​ស្រី​សន្ធរ ពោធិ៍សាត់​លង្វែក​ល្វាឯម​និង​ឧដុង្គ​។​

 

​ក្រោម​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះបាទ​នរោត្តម (១៨៦០-១៩០៤) ព្រះ​បុត្រា​ច្បង​នៃ​ព្រះបាទ​អង្គឌួង​ដែល​ទ្រង់​បាន​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ក្នុង​នាម​ជួស​សៀម​ដែល​ភ្នំពេញ​បាន​ក្លាយជា​អាសនៈ​អចិន្ត្រៃយ៍​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​និង​រាជធានី​នៃ​កម្ពុជា ហើយក៏​ជា​កន្លែង​ដែល​ព្រះរាជវាំង​ថ្មី​ត្រូវបាន​សាងសង់​ឡើង​ដែរ​។ នៅ​ការចាប់ផ្ដើម​ឆ្នាំ ១៨៧០ ពួក​អាណានិគមនិយម​បារាំង​បាន​ប្រែ​ពី​ភូមិ​តាម​មាត់​ទន្លេ​មួយ​ទៅ​ជា​ទីក្រុង​មួយ​ដែល​ពួកគេ​បាន​សាងសង់​សណ្ឋាគារ សាលារៀន គុក បន្ទាយ​ទាហាន ធនាគារ ការិយាល័យ​ការងារ​សាធារណៈ​ការិយាល័យ​ទូរលេខ សាលា​កាត់ក្ដី និង អគារ​បម្រើសេវា​សុខភាព​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៧២​ការ​ក្រឡេកមើល​មួយ​ភ្លែត​ដំបូង​នៃ​ទីក្រុង​ទំនើប​បាន​ប្រែ​រូបរាង​នៅពេល​ដែល​រដ្ឋបាល​អាណានិគម​បាន​ប្រើ​សេវា​នៃ​សហគ្រិន​ម៉ៅការ​បារាំង ដើម្បី​សាងសង់​ផ្ទះ​បេតុង​៣០០​ខ្នង​ដំបូង​សម្រាប់​លក់ និង ជួល​ទៅអោយ​ពួកពាណិជ្ជករ​ចិន​។​កាល​ជំនាន់​អាណានិគម​បារាំង ភ្នំពេញ​ធ្លាប់ជា​ឈ្មោះ​ស្រុក​មួយ​នៅក្នុង​ខេត្ត​កណ្ដាល​ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​ត្រូវ​នឹង​ស្រុក​អង្គស្នួល​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​នេះ​បើ​ផ្អែកលើ​ប្រវត្តិ​លោកតា​ង៉ុយ​ដែល​លោក​កើត​នៅក្នុង​ស្រុក​ភ្នំពេញ សម័យ​នោះ​។​

 

​នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩២០ ភ្នំពេញ​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​គុជ​អាស៊ី​និង ជាង​បួន​ទសវត្ស​បន្ទាប់ ភ្នំពេញ​បាន​បន្ត​ឆ្លងកាត់​ការលូតលាស់​យ៉ាង​រហ័ស​ជាមួយ​ការសាងសង់​ផ្លូវ​ដែក​ទៅ​ព្រះសីហនុ​និង ព្រលានយន្តហោះ​អន្តរជាតិ​ពោធិ៍ចិនតុង (​ឥឡូវ​អាកាសយានដ្ឋាន​អន្តរជាតិ​ភ្នំពេញ​)​។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ភ្នំពេញ​បាន​ស​ឱ្យឃើញ​នូវ​ទំនើបកម្ម​ជាច្រើន​ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​ព្រះសីហនុ​។​

 

​កំឡុង​សង្គ្រាម​វៀតណាម​កម្ពុជា​ត្រូវបាន​ប្រើ​ជា​មូលដ្ឋានទ័ព​ដោយ​កងទ័ព​វៀតណាម​ខាងជើង​និង​វៀត​កុង​និង​ជនភៀសខ្លួន​រាប់ពាន់​នាក់​មកពី​ទូទាំងប្រទេស​បាន​ជន់​ជោរ​នៅ​ទីក្រុង​ដើម្បី​គេច​ពី​ការប្រយុទ្ធ​គ្នា​រវាង​កងទ័ព​របស់​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ខ្លួន​សម្ព័ន្ធមិត្ត​វៀតណាម​ខាងត្បូង​និង ខ្លួន និង​ខ្មែរក្រហម​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ប្រជាជន​២-៣​លាន​នាក់ ភាគច្រើន​នៃ​ពួកគេ​គឺជា​ជនភៀសខ្លួន​ពី​ការប្រយុទ្ធ​គ្នា​។​ខ្មែរក្រហម​បាន​កាត់ផ្ដាច់​ការផ្គត់ផ្គង់​ទៅ​កាន់​ទីក្រុង​អស់​រយៈពេល​ជាង​មួយ​ឆ្នាំ​មុន​ពេល​ភ្នំពេញ​ធ្លាក់​នៅ​ថ្ងៃ​១៧ មេសា ១៩៧៥​។​

 

​របាយការណ៍​ពី​ពួក​អ្នកសារព័ត៌មាន​បាន​ថ្លែង​ថា​ការបាញ់​ផ្លោង​របស់​ខ្មែរក្រហម​បាន​ធ្វើ​ទុក​បុក​ម្នេញ​រដ្ឋធានី​នេះ​ស្ទើរតែ​ឥត​ឈប់ឈរ​ដែល​បង្ក​ឱ្យមាន​ការស្លាប់ និង ពិការ​មិន​រើសមុខ​។​ខ្មែរក្រហម​បាន​បណ្ដេញ​ប្រជាជន​ចេញពី​ទីក្រុង​ទាំងមូល​ដោយ​បង្ខំ បន្ទាប់​ពី​ដណ្ដើម​បាន​រដ្ឋធានី​នេះ​។​អ្នក​រស់នៅ​ជា​អចិន្ត្រៃយ៍​ទាំងអស់ រួម​មាន​ពួក​អ្នក​មាន​ស្ដុកស្ដម្ភ និង​រៀនសូត្រ​នៅ​ទីក្រុង​ហើយ​ពួកគេ​ក៏​ត្រូវបាន​បង្ខំ​ឱ្យធ្វើ​ការងារ​តាម​ស្រែ​ចម្ការ​ដែល​ចាត់ទុកថា​ជា​ប្រជាជន​ថ្មី​។​វិទ្យាល័យ​ទួលស្លែង​ត្រូវ​បាន​កាន់កាប់​ដោយ​កងកម្លាំង​រប​ស់ប៉ុ​ល​-​ពត​និង​ត្រូវ​បាន​ប្រែ​ទៅ​ជា​មន្ទី​រស​-២១​ជា​កន្លែង​ដែល​មនុស្ស​ត្រូវបាន​គេ​ឃុំឃាំង និង ធ្វើ​ទារុណកម្ម​។​ប៉ុល​-​ពត​បាន​ព្យាយាម​បែរ​ត្រឡប់​ទៅ​រក​សេដ្ឋកិច្ច​ពឹងផ្អែក​លើ​កសិកម្ម និង​ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​ក៏​បាន​សម្លាប់​មនុស្ស​ជាច្រើន​ដោយ​បាន​ដឹងថា​ធ្លាប់​រៀនសូត្រ "​ខ្ជិល​"​រឺ ជា​សត្រូវ​នយោបាយ​។​

 

​អ្នកផ្សេងៗ​ភាគច្រើន​បាន​ស្រេកឃ្លាន​ដល់​ស្លាប់​ដែល​ជា​លទ្ធផល​បរាជ័យ​នៃ​សង្គម​បែប​កសិកម្ម​ហើយ​ការលក់​ស្រូវ​កម្ពុជា​ទៅ​ឱ្យ​ចិន​ក្នុង​ការដោះដូរ​យកមក​វិញ​នូវ​គ្រាប់​និង​អាវុធយុទ្ធភណ្ឌ​។​អតីត​វិទ្យាល័យ​មួយ​បច្ចុប្បន្ន​ក្លាយ​ជា​សារមន្ទីរ​ប្រល័យពូជសាសន៍​ទួលស្លែង​ជា​កន្លែង​ដែល​ឧបករណ៍​ទារុណកម្ម​របស់​ខ្មែរក្រហម និង រូបថត​នៃ​ជនរងគ្រោះ​ត្រូវបាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​។ ជើងឯក (​វាលពិឃាត​) ដែល​ពួក​ខ្មែរក្រហម​បាន​បណ្ដើរ​អ្នកទោស​ពី​ទួលស្លែង​ទៅ​សម្លាប់​និង​កប់​ក្នុង​រណ្ដៅ​រាក់ៗ​ដែល​ឥឡូវ​ជា​អនុស្សាវរីយ៍​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​ត្រូវបាន​គេ​សម្លាប់​ដោយ​របប​នេះ​។​

 

​ពួក​ខ្មែរក្រហម​ត្រូវបាន​រុញច្រាន​ចេញពី​ភ្នំពេញ​ដោយ​ពួក​វៀតណាម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩​ហើយ​ប្រជាជន​បានចាប់ផ្ដើម​ត្រឡប់មក​ទីក្រុង​នេះ​វិញ​។​វៀតណាម​តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជា​រដ្ឋ​មួយ​ដែល​កម្ពុជា​ធ្លាប់​មាន​ជម្លោះ​ជាមួយ​ជាច្រើន​លើក​ដោយ​ហេតុ​នោះ​ហើយ​ការរំដោះ​នេះ​ត្រូវបាន​បង្ហាញ​ជាមួយ​អារម្មណ៍​រើសអើង​ពូជសាសន៍​ដោយ​ជនកម្ពុជា​។​សម័យកាល​នៃ​ការកសាង​ឡើងវិញ​បានចាប់ផ្ដើម បាន​ជម្រុញ​ដោយ​ស្ថេរភាព​នឹងន​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​ទាក់ទាញ​ការបណ្ដាក់ទុន និង ជំនួយ​បរទេស​ថ្មីៗ​តាម​បណ្ដា​ប្រទេស​ជាច្រើន​រួម​មាន​បារាំង អូស្ត្រាលី និង ជប៉ុន​។ កម្ចី​ត្រូវបាន​ធ្វើឡើង​ដោយ​ធនាគារ​អភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី​និង​ធនាគារ​ពិភពលោក​ដើម្បី​ធ្វើឱ្យ​ដូចដើម​វិញ​នូវ​ការផ្គត់ផ្គង់​ទឹកស្អាត​ផ្លូវថ្នល់ និង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ដទៃៗ​ទៀត​។​

 

​រួម​សេចក្តី​មក ស្លាកស្នាម​វប្បធម៌​ខ្មែរ​គ្រប់​យុគសម័យ​បាន​ត្រូវ​គេ​ជួបប្រទះ​នៅលើ​ទីតាំង​ស្ថិត​ជិត​ឆ្ងាយ​នៃ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​បច្ចុប្បន្ន ពី​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ​បញ្ជាក់​ឲ្យឃើញថា ទីតាំង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​សព្វថ្ងៃនេះ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រកបដោយ​អំណោយផល​ភូមិសាស្ត្រ​ដោយ​មាន​ទន្លេ​៤​មុខ​ជា​ស​សៃឈាម​ក្នុង​វិស័យសេដ្ឋកិច្ច​ហើយក៏​ជា​មូលហេតុ​នៃ​ការរីកដុះដា​ល​នៃ​ភូមិភាគ​នេះ​៕

 

(​ដោយ​៖​គួន សំបូរ​)

ព័ត៌មានផ្សេងទៀត